Mala zarar verme suçu, 5237 sayılı TCK’nın 151. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine 4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır . (Hayvana ilişkin fıkra 7332 sayılı Kanun ile kaldırılmıştır.) Madde Metni ve İlgili Hükümler TCK m.151 (Mala Zarar Verme Suçu): “(1) Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. (2) (Mülga: 9/7/2021-7332/17 md.)” . Bu kapsamda TCK m.152’de suçun nitelikli halleri (örneğin kamu malına zarar verme, öç alma saikiyle işleme, özel tesislere zarar verme, patlayıcı madde kullanma, altyapı aksatmaları vb.) ve TCK m.167 (şahsi cezasızlık/düzenlenmiş akrabaya karşı işlenme hallerinde şikayetle indirim) gibi malvarlığı suçlarına özgü hükümler, ayrıca m.35 (suça teşebbüs), m.37 (suça iştirak) hükümleri de mala zarar verme suçu bakımından uygulanır. Madde Gerekçesi Mevzuat gerekçesinde, suçun konusu başkasının mülkiyetindeki taşınır veya taşınmaz mal olarak tanımlanmıştır . Gerekçede, malın kasten yıkılması, tahrip, yok etme, bozma, kullanılamaz hale getirme veya kirletme fiillerinden birisiyle zarar görmesi suçun oluştuğu belirtilmiştir . Ayrıca, m. 151/2’de, sahibine ait hayvanlara zarar vermenin cezası düzenlenmiş; ancak vahşi, hasta veya başıboş hayvanlara zarar verilmesi halinde suç oluşmayacağı öngörülmüştür . (Son düzenlemeyle 151/2 yürürlükten kaldırılmıştır.) Eski Türk Ceza Kanunu’nda “nası ızrar” olarak geçen mala zarar verme suçu, yeni TCK’da kapsamlı olarak düzenlenmiş; basit hali şikâyete bağlı tutulmuştur. Gerekçede, suçun ağır ceza gerektiren nitelikli halleri düzenlenirken şikayet şartının aranmayacağı da vurgulanmıştır . Suçun Tanımı Mala zarar verme, mülkiyet hakkını koruyan bir suçtur. Suçun faili, mağdurun malına karşı kanuni nitelikteki seçme fiillerden en az birini gerçekleştirmiş olmalıdır . Bu fiiller şunlardır: kısmen ya da tamamen yıkma, tahrip etme, yok etme, bozma, kullanılamaz hâle getirme ya da kirletme . Örneğin araç camının kırılması, binaya yazı yazılması veya malzemeye boyaların bulaştırılması gibi eylemler suç kapsamına girer. Mağdurun şikayetiyle soruşturma açılabileceği düzenlenmiş olup , şikayet yönünden özel haller TCK 167 ile düzenlenir. 1 2 3 4 4 5 6 4 7 7 8 1 Suçun Unsurları Fail: Suçun failinin cezai ehliyete sahip gerçek bir kişi olması gerekir. Özel kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, her fail suçtan sorumludur. Mağdur: Suçtan etkilenen kişi, zarar verilen malın sahibidir veya maldan doğrudan yararlanma hakkı bulunan kimse olabilir. Konu (Suçun Konusu): Başkasına ait taşınır veya taşınmaz mal . Kişinin kendi malı üzerinde zarar vermesi suç oluşturmaz . Eşya manevi değere sahip dahi olsa; örneğin miras kalan fotoğraf gibi maddi değeri az eşyalara zarar verilmesi de suçtur . Fiil (Hareket Unsuru): TCK 151’te sayılan eylemlerden en az birinin kasten işlenmesi gerekir . Bu hareketler bir malı kısmen veya tamamen yıkmak, tahrip etmek, yok etmek, bozmak, kullanılamaz hâle getirmek veya kirletmektir. Suç, failin malın önceden bozulması veya hasar görmesi halinde de kasıtlı olarak bu durumu sürdürmesiyle tamamlanır. Manevi Unsur: Kasıt (bilerek ve isteyerek zarar verme kastı) aranır . Fail, malın başkasına ait olduğunu bilerek bu fiilleri gerçekleştirmelidir. Bu suç taksirle işlenemez ; sadece genel kast yeterlidir . Örneğin aracın park halindeki camının kırılacağını öngören bir iş makinesi operatörü, kötü niyetle “zarar görürse görsün” derse, kasıtlı suç işlemiş sayılır . Fiil hatası (fail malın kendine ait zannetmesi) gibi durumlarda kast ortadan kalkar . Özel Görünüş Biçimleri Teşebbüs: Kişi kasıtla suçu gerçekleştirmeğe başlayıp hedefe ulaştıracak davranışları göstermiş, ancak dışsal sebeple fiil sonuçlanmamışsa teşebbüs vardır . Mala zarar vermede bu tür hallerde TCK 35 hükmü uygulanır; ceza, meydana gelen zarar ağırlığına göre dörtte biri ile dörtte üçü arasında indirilebilir . İştirak: Suçta birden fazla kişi ortak hareket edebilir. Mala zarar verme suçu, asıl failin yanında yardım eden veya azmettiren kişilerce de işlenebilir. Bu durumda genel iştirak hükümleri (TCK 37 ve devamı) uyarınca cezai sorumluluk doğar . İçtima (Bileşik/Zincirleme/Fikri): Mala zarar verme olayı çoğu kez başka suçlarla bağlantılıdır. Bir fiil birden çok suçu oluşturan hallerde (ör. tek bir silah atışıyla hem eşyalara zarar hem genel güvenliği tehlikeye sokma) fikri içtima, birbiriyle bağlantılı eylemlerde zincirleme içtima, farklı fiillerde bileşik içtima gibi hükümler uygulanır . Örneğin, bir saldırıda tek adımla hem mala zarar hem silah kanunu suçuna neden olunması durumunda fikri içtima hükmü uygulanır . Her somut olayda içtima hükümleri ayrı değerlendirilmelidir. Nitelikli Haller (TCK m.152) Mala zarar verme suçu nitelikli halleri TCK m.152/1–3’te düzenlenmiştir. Suçun basit cezasına ek olarak hapis cezası ağırlaştırılır. Örneğin: - TCK 152/1 (a–g): Fail, eylemi kamu malı, kamu hizmetine tahsisli tesisler (a); afet koruma tesisleri (b); her türlü dikili ağaç, fidan (c); sulama veya içme suyu tesisleri (d); grev veya lokavt halindeki işçi-işveren sendikalarına ait bina/tesis (e); siyasi partiler veya kamu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait bina/tesis (f); veya görevinden ötürü öç almak amacıyla bir kamu görevlisine karşı olarak gerçekleştirirse, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası verilir . - TCK 152/2 (a–c): Suç, yakıcı/patlayıcı madde kullanarak (a), çamur kayması/sel/ taşkın vb. yol açarak (b) veya radyasyon/nükleer/kimyasal silah kullanarak işlenirse, verilecek ceza bir katına kadar artırılır . Bu artırım, 152/1’de sayılan hallerin tümü için geçerlidir. - TCK 152/3: Suçun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji, demiryolu/ havayolu ulaşımı gibi kamusal altyapının geçici de olsa aksaması halinde, yukarıdaki hallerin cezası yarı oranından iki katına kadar artırılabilir . • • • 4 9 10 • 7 • 11 12 11 11 12 11 13 • 14 14 • 15 • 16 16 17 18 19 20 2 Nitelikli hallerde şikayet şartı aranmaz , dolayısıyla soruşturma resen açılır. Cezanın kademeli artırımına dikkat edilmelidir. Örneğin bir siyasi parti binasına zarar verildiyse TCK 152/1-f uyarınca 1–4 yıl hapis; eylem molotof kokteyliyle yapıldıysa bu ceza 2–8 yıla kadar çıkabilir . Cezai Müeyyideler Basit Hal (TCK 151/1): 4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adlî para cezası . “veya” ibaresinden dolayı hapis yerine adlî para cezası da verilebilir . Dolayısıyla düşük cezalı mahkumiyetlerde TCK 50/1 uyarınca cezanın ertelenmesi veya adlî para cezasına çevrilmesi mümkündür. Birinci Derece Nitelikli Hal (TCK 152/1): 1 yıldan 4 yıla kadar hapis . Bu hallerde adlî para cezası özel olarak öngörülmemiştir; ancak TCK 50 uyarınca ceza 1 yıl veya daha az ise adlî para cezasına çevrilebilir . TCK 152/2 ve /3 Hallerinde: Yukarıdaki ceza, bir katına kadar (152/2) veya yarıdan iki katına kadar (152/3) artırılır . Suçun şahsi cezasızlık ve indirim hükümleri TCK m.167–169’da düzenlenmiştir. Örneğin fail eşine veya birinci dereceden akrabasına karşı suçu işlemişse ceza verilmez . Haklarında ayrılık kararı alınmış eş, kardeş veya daha uzak akrabalara karşı işlenmişse, şikayet halinde ceza yarı oranında indirilir . Ayrıca etkin pişmanlık hükümleri (TCK 168) da mala zarar verme suçunda uygulanır (ör. fail zarar giderirse cezada indirim yapılır). Şikayet, Uzlaşma ve Zamanaşımı Şikayet: Basit hâl TCK 151/1’e göre şikayete bağlıdır . Mağdur, suçu ve failini öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyet etmelidir . Aksi takdirde kovuşturma yapılamaz. Nitelikli haller (TCK 152) bakımından şikayet aranmamaktadır (resen soruşturulur). Not: Failin eylemi TCK 167/1’deki akrabalardan birine yönelikse ceza verilemez; TCK 167/2’deki hallerde ise şikayet halinde verilecek ceza yarı oranında indirilir . Uzlaşma: Basit hâl (TCK 151) şikayete bağlı olduğundan CMK m.253 uyarınca uzlaşma uygulanır . Fail ile mağdur anlaşırsa kovuşturma sona erer. Nitelikli haller uzlaştırmaya tabi değildir . Zamanaşımı: Suçun basit hâli için dava zamanaşımı süresi 8 yıldır (suç işlendikten sonra) . Mağdur 6 ay içinde şikayet etmezse dava düşer. Nitelikli hallerde daha ağır ceza öngörüldüğünden zamanaşımı süresi 15–20 yıla çıkabilir (TCK 66/3 uyarınca en ağır cezaya göre hesaplanır) . Görevli ve Yetkili Mahkeme Mala zarar verme suçu, suçun işlendiği yer Asliye Ceza Mahkemesi tarafından kovuşturulur ve yargılanır . Yani görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir , yetkili mahkeme ise olayın gerçekleştiği yer mahkemesidir . Yargıtay Kararlarından Örnekler YCGK 21.01.2014, 2013/2-686 E., 2014/19 K.: Hırsızlık suçu sırasında olay mahallindeki mal dışında bir mala zarar verilmişse mala zarar hükmü tesis edilemeyeceğini vurgular. Örneğin çalmak için kırılan kapı camının zarar verme suçu oluşturmadığı belirtilmiştir . Yani, malın 21 22 23 • 2 24 • 25 26 27 • 28 23 29 29 • 8 30 30 31 29 32 • 33 33 • 34 34 35 36 35 36 • 37 3 mülkiyeti tekse ve hak korunan yarar birdir, hırsızlık eylemi içinde kalan zarar ayırdı suç oluşturmaz. Y17CD 25.09.2018, 2016/8681 E., 2018/11178 K.: Hırsızlık amacıyla motorsikletin direksiyon kilidinin kırılmasını değerlendiren kararda, motor üzerinde oluşan zararın hırsızlık suçu kapsamında kaldığı, ayrı bir mala zarar suçuna hükmolunamayacağı gerekçesiyle bozma yapılmıştır . Y2CD 28.09.2022 (KYB): (Yargıtay 2. Ceza Dairesi, kanun yararına bozma) Hırsızlık ve beraberinde zarar verilen malın aynı olduğu vakalarda mal zarar suçunun oluşmayacağı, tek fiilin bütünsel olarak hırsızlık sayılacağı teyit edilmiştir . Bu örnek kararlar, genellikle suçun hırsızlıkla birleştiği durumlarda mal zarar suçunun ayrı tutulmaması ilkesini vurgular . Doktrin Görüşleri Ersan Şen: Literatürde Ersan Şen, mala zarar vermenin eski adı “nası ızrar” olduğu ve TCK 151’in şikayete bağlı basit halini, 152’nin ise şikayet gerektirmeyen nitelikli hallerini açıkladığını vurgular . Genel kastın yeterli olduğu, özel bir amaç gerekmediği görüşündedir (failin özel bir saikle hareket etmesi şart değildir) . Mahmut Koca – İlhan Üzülmez: Bu yazarlar, malvarlığı suçlarında TCK 167 bağlamında şahsi cezasızlık/indirim hükümlerine dikkat çeker. Örneğin, Baran Doğan tarafından aktarıldığı üzere, 167/2 kapsamındaki yakın akrabalara zarar verme hâlinde suçun şikayete bağlı olduğunu ve cezanın indirilmesi gerektiğini belirtmişlerdir . Diğer doktrin yazarları (Hakeri, Özgenç vb.): Genel olarak bu suçun sadece kasıta özgü olduğu, taksirle işlenemeyeceği, suçun konusunun mülkiyet hakkı olduğu kabul edilmektedir. Ayrıca suçun işlenme biçimine göre içtima ve iştirak hükümleri çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği dile getirilir. Avukat Yorumu ve Savunma Stratejileri Hukuka Uygunluk Savunmaları: Failler bazen meşru müdafaa veya zorunluluk hali savunmasına başvurabilir. Örneğin, bir haksız saldırıyı önlemek için malı tahrip ettiklerini iddia edebilirler. Bu durumlar hukuka uygunluk sebebi sayılabilir; bu bağlamda meşru müdafaa veya zaruret durumunda suç oluşmaz . Fiil Hatası (Kasıt Eksikliği): Suç işleyen kişi malın kendi mülkü olduğunu zannediyorsa kast ortadan kalkar. Örneğin fail, aracı kendine ait sanıp camını kırmışsa, bilerek zarar verme kastı yok sayılır . Savunma açısından bu tür hatalar vurgulanabilir. Etkin Pişmanlık ve Uzlaşma: Fail zararı giderirse etkin pişmanlıktan; mağdurla anlaşılırsa uzlaşma imkânlarından yararlanabilir. Ceza hukukunda etkin pişmanlık hükümleri, failin zarar verdiği eşyayı iade etmesi durumunda önemli oranda indirim sağlar. Uzlaştırma imkanı ise basit şekil için geçerlidir, müvekkilin mağdurla anlaşması dava sürecini sonlandırabilir. • 38 37 • 37 38 37 • 6 6 • 32 • • 39 • 13 • 4 Küçük Zarar Gösterme: Eylemin ağırlığını hafif göstermek (örneğin zararın çok küçük olduğunu, gereksiz tepki olduğunu iddia etmek) da kullanılan taktiklerden biridir. Mahkumiyetten kaçınmak için suçu işlediği sırada failin psikolojik durumu, zorlayıcı sebep veya diğer indirici etmenler (örn. kişi 17 yaşında ise vb.) vurgulanarak cezada indirim veya adli para cezasına çevrilme yolu aranabilir. Uygulama Örnekleri Örnek 1: Komşusu arasındaki husumet nedeniyle A, B’nin bahçesindeki plastik sandalyeyi kırar. A’nın eylemi mala zarar verme suçunu oluşturur (TCK 151). Fail kasıtlı zarar verdiği için taksir söz konusu değildir, ceza basit şekle göre 4 ay–3 yıl arası hapis veya adli paradır. (Mahkemeye giden olayda mağdurun şikayeti aranır.) Örnek 2: Toplumsal bir gösteride C, devlet hastanesinin parkındaki bir kamu otobüsüne Molotof kokteyli atarak camları kırar. Bu hâl, kamuya tahsisli taşıta zarar verme olarak nitelikli suç kapsamında değerlendirilebilir. TCK 152/1-a-g hükümleri uyarınca 1–4 yıl arası hapis cezası verilebilir. Ayrıca yanıcı madde kullandığı için TCK 152/2-a hükmü ile cezası bir kat artırılabilir. (Mağdur devlet kurumudur, şikayet aranmadan soruşturulur.) Örnek 3: D, art niyetle komşusunun arka kapısına boya dökmeye kalkışır ancak bekçi gelince işler suya gider ve D, eylemi tamamlayamaz. Burada suç teşebbüsü vardır. Savcılık, D’yi mala zarar vermeye teşebbüs suçundan yargılayıp cezada TCK 35/2 uyarınca indirim talep eder. Pratik Sonuç (Kontrol Listesi) Fiilin Unsurları: Fail bilinçli mi? Mağdurun malı gerçekten kendine ait değil mi? Fiillerden en az birisi (yıkma, tahrip, bozma vb.) gerçekleşti mi? Failin kastı ispatlanabiliyor mu? Suç Türü: Eylem TCK 151 basit mı, yoksa TCK 152 kapsamına giriyor mu? (Kamu tesisleri, su tesisleri vb. var mı? Patlayıcı vs. kullanıldı mı?) Kovuşturma Şekli: Suç basit hal ise mağdur şikayeti var mı? Suç birinci derece akrabalara karşı işlendiyse şikayet gereksinimi ve indirim durumu (TCK 167) dikkate alınmalı. Nitelikli hal ise resen soruşturma yapılır. Cezai Durum: Verilecek ceza aralığı (4 ay–3 yıl veya 1–4 yıl) ve para cezası imkânı belirlenmeli. Adli para cezası durumunda TCK 50’den yararlanma ihtimali göz önünde bulundurulmalı. Mahkeme ve Prosedür: Görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. Basit hal için uzlaşma mümkün, nitelikli hallerde uzlaşma uygulanmaz. Zamanaşımına (8 yıl / 15–20 yıl) dikkat edilmelidir. Sık Sorulan Sorular (SSS) Mala zarar verme suçu nedir? TCK 151/1’e göre, “başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten” kişi mala zarar suçu işlemiş olur . Örneğin taşınır eşyaya zarar vermek, bina duvarını kırmak veya yazı yazmak suç kapsamına girer. Bu suçun cezası nedir? Basit hâli için 4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır . Nitelikli halleri (ör. kamu malına zarar) için 1–4 yıl hapis öngörülmüştür . Hâkimin 151/1’de hapis yerine adli para cezası seçme imkânı vardır . • • • • • • • • • • 1 • 2 25 24 5 Cezanın ertelenmesi (tecil) mümkün mü? Evet. Hâkim, ceza 1 yıl veya daha az ise (TCK 50) ve failin önceki sabıkası yoksa, cezanın ertelenmesine karar verebilir. Örneğin suçun basit hali 4 ay–3 yıl arası ceza öngörür; verilebilecek 1 yıllık ceza ertelenebilir. Suç uzlaşmaya tabi midir? Mala zarar verme suçunun basit hali şikayete bağlı olduğu için CMK 253 uyarınca uzlaşmaya tabidir . Mağdur ve fail anlaşarak dava sürecini sona erdirebilir. Nitelikli hallerde şikayet aranmadığından uzlaşma uygulanmaz . Mala zarar verme suçu şikayete bağlı mıdır? Basit hâli evet, mağdurun şikâyetine bağlıdır . Mağdur 6 ay içinde şikayet etmezse kovuşturma yapılamaz. Ancak nitelikli haller (TCK 152) şikayete bağlı değildir . Not: Failin eylemi, TCK 167/2 kapsamındaki bir akrabaya karşı işlenmişse şikayet şartı özel olarak uygulanır . Görevli mahkeme hangisidir? Bu suçta görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir . Yetkili mahkeme ise suçun işlendiği yerdeki Asliye Ceza Mahkemesi’dir